گاهی میزان آسیب گیربکس به حدی است که تعویض قطعه میتواند انتخاب بهتری باشد. انتخاب قطعه مناسب تنها بر اساس ظاهر آن انجام نمیشود و مشخصات فنی، کد قطعه و سازگاری با گیربکس نیز مورد توجه قرار میگیرد. استفاده از قطعات مناسب میتواند به بهبود عملکرد، کاهش احتمال خرابی مجدد و افزایش دوام گیربکس کمک کند. تک گیربکس با بررسی دقیق، قطعات مورد نیاز را برای تعمیر اصولی و مطمئن گیربکس پیشنهاد میدهد.
اجزای گیربکس اتوماتیک

گیربکسهای اتوماتیک با تعویض خودکار دندهها متناسب با سرعت خودرو و میزان بار موتور، رانندگی را راحتتر و سادهتر میکنند. در ادامه با مهمترین اجزای این گیربکس و وظایف هرکدام، آشنا خواهیم شد.
- مبدل گشتاور: مبدل گشتاور در گیربکس اتوماتیک همان نقشی را دارد که کلاچ در گیربکس دستی ایفا میکند. این قطعه بین موتور و گیربکس قرار گرفته و در سرعتهای پایین، بدون ایجاد اتصال مکانیکی مستقیم، نیروی موتور را به گیربکس منتقل میکند. یکی دیگر از وظایف مبدل گشتاور، افزایش گشتاور موتور در سرعتهای پایین است. استاتور با تغییر نحوه جریان روغن باعث میشود خودرو هنگام شروع حرکت، قدرت کشش بیشتری داشته باشد.
- کلاچ مبدل گشتاور: کلاچ مبدل گشتاور که با نام کلاچ لاک آپ نیز شناخته میشود، یک دیسک اصطکاکی داخل مبدل گشتاور است. این کلاچ در شرایط مشخص، به ویژه هنگام حرکت یکنواخت با سرعت ثابت، موتور و گیربکس را به صورت مکانیکی به یکدیگر متصل میکند.
- پمپ روغن گیربکس: وظیفه پمپ روغن، مکش روغن از کارتل و ایجاد فشار در آن است. روغن تحت فشار سپس در مسیرهای مختلف داخل گیربکس جریان پیدا میکند تا کلاچها، نوارهای ترمز و شیرهای برقی تعویض دنده را فعال کند. اگر فشار تولید شده توسط پمپ کافی نباشد، گیربکس نمیتواند عملکرد درستی داشته باشد.
- شفت ورودی: شفت ورودی وظیفه انتقال نیروی موتور از مبدل گشتاور به داخل گیربکس را بر عهده دارد. نیروی چرخشی شفت ورودی به مجموعه چرخ دندههای سیارهای منتقل میشود. در صورت خرابی این شفت، انتقال نیرو به سایر بخشهای گیربکس مختل خواهد شد. خرابی آن میتواند با علائمی مانند از بین رفتن ناگهانی حرکت خودرو یا ایجاد ضربه هنگام وارد شدن بار همراه باشد.
- مجموعه چرخ دنده های سیارهای: گیربکسهای اتوماتیک برای ایجاد نسبتهای مختلف دنده از چند مجموعه چرخ دنده سیارهای استفاده میکنند. هر مجموعه از یک چرخ دنده خورشیدی در مرکز، چند چرخ دنده سیارهای و یک چرخ دنده رینگی در بخش بیرونی تشکیل شده است. این اجزا با همکاری یکدیگر، سرعت خروجی گیربکس را متناسب با دنده انتخاب شده تغییر میدهند.
- کلاچهای یک طرفه: کلاچ یک طرفه به یک قطعه اجازه میدهد در یک جهت آزادانه بچرخد، اما در جهت مخالف قفل شود. این قطعه در بسیاری از گیربکسهای اتوماتیک برای کنترل بخشهایی از مجموعه چرخ دنده های سیارهای هنگام تعویض دنده به کار میرود.
- مجموعه کلاچها: مجموعه کلاچها از دیسکهای اصطکاکی و صفحات فلزی تشکیل شده و با قفل کردن بخشهای مشخصی از مجموعه چرخ دنده های سیارهای، نسبت دنده موردنظر را ایجاد میکند.
- شفت خروجی: شفت خروجی، نیروی نهایی را پس از انتخاب نسبت دنده مناسب از گیربکس خارج کرده و به سمت چرخها میفرستد. فرسودگی بلبرینگها میتواند باعث ایجاد لرزش، صدا یا نشت روغن از قسمت آب بندی انتهایی گیربکس شود.
- ساعت گیربکس: ساعت گیربکس، بخش اصلی سیستم هیدرولیک گیربکس است و با کنترل و هدایت جریان روغن، دنده مناسب را متناسب با شرایط رانندگی و اطلاعات دریافتی از سنسورهای خودرو درگیر میکند.
- ماژول کنترل گیربکس: ماژول کنترل گیربکس در واقع کامپیوتر مدیریت کننده زمان تعویض دنده و نحوه عملکرد کلی گیربکس است. این ماژول اطلاعات مختلفی مانند سرعت خودرو، موقعیت دریچه گاز، میزان بار موتور، دمای روغن گیربکس و سایر دادهها را دریافت میکند و بر اساس آنها زمان و شدت تعویض دنده را تعیین میکند.
- روغن گیربکس اتوماتیک: روغن گیربکس اتوماتیک فشار هیدرولیکی مورد نیاز برای عملکرد کلاچها و نوارهای ترمز را فراهم میسازد، قطعات متحرک را روان کاری میکند و بخشی از گرمای ایجاد شده در گیربکس را نیز از قطعات حساس دور میکند.
- خنک کننده گیربکس و لولههای خنک کننده: دمای گیربکسهای اتوماتیک، به خصوص هنگام رانندگی در ترافیک یا بکسل کردن بار، به شکل قابل توجهی افزایش مییابد. برای کنترل این دما، روغن گیربکس از طریق لولههای مخصوص به یک مبدل حرارتی منتقل میشود. این مبدل معمولا در داخل رادیاتور یا به صورت یک خنک کننده جداگانه در قسمت جلوی خودرو قرار دارد. با عبور روغن از این مسیر، گرما از روغن گرفته شده و سپس روغن خنکتر به گیربکس بازمیگردد.
علائم خرابی گیربکس اتوماتیک

با فرسوده شدن هر یک از قطعات گیربکس اتوماتیک، عملکرد گیربکس به تدریج دچار اختلال میشود. تشخیص به موقع علائم خرابی گیربکس اتوماتیک میتواند از آسیبهای جدیتر و هزینههای سنگین تعمیر جلوگیری کند.
لغزش دندهها
اگر دور موتور بالا میرود اما خودرو آن طور که باید شتاب نمیگیرد یا حرکت نمیکند، احتمال لغزش گیربکس وجود دارد. تاخیر در درگیر شدن دنده یا کاهش ناگهانی سرعت خودرو بدون فشردن ترمز نیز میتواند از نشانههای این مشکل باشد. فرسودگی قطعات داخلی و پایین بودن یا کثیف شدن روغن گیربکس از دلایل رایج لغزش دنده هستند. ادامه این وضعیت فشار بیشتری به کلاچها و نوارهای داخلی وارد میکند و باعث افزایش فرسودگی آنها میشود. در نتیجه، عملکرد خودرو غیرقابل پیشبینیتر شده و کنترل آن هنگام رانندگی دشوارتر میشود.
راه حل پیشنهادی: در صورت تایید فرسودگی قطعات داخلی، ممکن است پک کلاچ، نوارهای داخلی یا سایر اجزای آسیبدیده نیاز به تعمیر یا تعویض داشته باشند. همچنین اگر مشکل از روغن یا فیلتر باشد، تعویض روغن و فیلتر میتواند بخشی از فرایند رفع ایراد باشد.
تعویض دنده با تاخیر یا ضربه
تاخیر در تعویض دنده ممکن است به شکل مکث هنگام قرار دادن دنده روی حالت درایو احساس شود. در مقابل، تعویض دنده خشن با ضربه شدید بین دندهها یا شتاب گیری نامنظم همراه است. این مشکلات اغلب به وضعیت نامناسب روغن یا فرسودگی قطعات داخلی مربوط میشوند.
روغن کثیف با گذشت زمان خاصیت روان کنندگی و محافظتی خود را از دست میدهد و نمیتواند عملکرد قطعات متحرک را به درستی کنترل کند. خرابی یا گیر کردن شیرهای برقی و فرسودگی ساعت گیربکس نیز، به خصوص در گیربکسهای قدیمیتر، میتواند باعث تعویض دندههای خشن و نامنظم شود.
راه حل پیشنهادی: در صورت تشخیص خرابی، بسته به علت مشکل ممکن است شیرهای برقی، قطعات ساعت گیربکس یا سایر اجزای فرسوده نیاز به تعویض داشته باشند. اگر ایراد از روغن یا فیلتر باشد، تعویض آنها نیز میتواند ضروری باشد.
نشتی روغن گیربکس
قسمت زیر خودرو را بررسی کنید. مشاهده لکههای قرمز یا قهوهای رنگ در قسمت میانی خودرو میتواند نشانه نشتی روغن گیربکس باشد. خرابی واشر، شل بودن کارتل یا آسیب دیدگی کاسه نمد و سایر آببندیها از دلایل احتمالی این نشتی هستند. روغن گیربکس نقش مهمی در خنککاری و روان کاری اجزای داخلی دارد. کاهش سطح روغن باعث افزایش دمای گیربکس و در نهایت آسیب دیدن قطعات آن میشود. حتی یک نشتی کوچک نیز باید در سریعترین زمان ممکن بررسی و برطرف شود.
راه حل پیشنهادی: در این شرایط ممکن است واشر، کاسه نمد، کیت آب بندی یا قطعهای که محل نشتی است نیاز به تعویض داشته باشد. پس از رفع نشتی نیز باید سطح و وضعیت روغن گیربکس بررسی و در صورت نیاز روغن مناسب جایگزین شود.
بوی سوختگی
استشمام بوی تند و سوختگی از قسمت موتور یا زیر خودرو میتواند نشانه داغ شدن بیش از حد روغن گیربکس باشد. این اتفاق زمانی رخ میدهد که گیربکس تحت فشار زیادی قرار داشته باشد یا با سطح ناکافی روغن کار کند. یدککشی، رانندگی مداوم در ترافیک سنگین و گرفتگی فیلتر روغن نیز میتوانند دمای گیربکس را افزایش دهند.
روغن سوخته دیگر نمیتواند به خوبی از قطعات داخلی محافظت کند. در نتیجه، رسوبات و ترکیبات ناشی از حرارت روی قطعات ایجاد شده و عملکرد تعویض دنده مختل میشود. ادامه این وضعیت میتواند به آسیبهای جدیتر منجر شود؛ بنابراین مشاهده بوی سوختگی نیاز به بررسی فوری دارد.
راه حل پیشنهادی: اگر بررسیها نشان دهد که روغن و فیلتر بر اثر حرارت آسیب دیدهاند، تعویض آنها ضروری است. در صورت آسیب دیدن کلاچها یا سایر قطعات داخلی بر اثر داغ شدن بیش از حد، ممکن است این قطعات نیز نیاز به تعویض داشته باشند.
صداهای غیرعادی در حالت خلاص
شنیدن صداهایی مانند ساییدگی، زوزه یا تقه در حالت خلاص میتواند نشانه وجود مشکل در بخشهای داخلی گیربکس باشد. فرسودگی بلبرینگها، آسیب دیدن دندانههای چرخ دنده یا خرابی پمپ روغن از جمله عواملی هستند که میتوانند چنین صداهایی ایجاد کنند. این صداها گاهی پیش از خرابی جدی گیربکس ظاهر میشوند و به عنوان یک هشدار اولیه باید جدی گرفته شوند. تغییر در صدای گیربکس اغلب نشان میدهد که یکی از اجزای داخلی دیگر عملکرد طبیعی خود را ندارد.
راه حل پیشنهادی: پس از مشخص شدن منبع صدا، ممکن است بلبرینگ، پمپ روغن، چرخ دنده یا قطعه داخلی آسیب دیده نیاز به تعویض داشته باشد. تشخیص دقیق قبل از تعویض قطعه اهمیت زیادی دارد، زیرا هر صدای غیرعادی الزاما به معنای خرابی یک قطعه مشخص نیست.
روشن شدن چراغ هشدار یا چراغ چک موتور

خودروهای جدید به سنسورهای مختلفی مجهز هستند که عملکرد گیربکس را به طور مداوم بررسی میکنند. اگر پارامترهایی مانند دمای روغن یا زمانبندی تعویض دنده از محدوده طبیعی خارج شوند، سیستم میتواند خطا را تشخیص داده و چراغ هشدار را روشن کند.
ممکن است چراغ چک موتور یا نماد هشدار گیربکس روی صفحه کیلومتر ظاهر شود. کدهای خطایی مانند P0711 یا P0740 نیز اطلاعات اولیهای درباره محل احتمالی مشکل در اختیار تعمیرکار قرار میدهند. نادیده گرفتن این هشدارها ممکن است باعث شود یک ایراد جزئی به خرابی گسترده و پرهزینه تبدیل شود.
راه حل پیشنهادی: بسته به کد خطا و نتیجه عیب یابی، ممکن است سنسور، شیر برقی، سیمکشی یا یکی از قطعات مرتبط با سیستم کنترل گیربکس نیاز به تعمیر یا تعویض داشته باشد. بنابراین روشن شدن چراغ هشدار به تنهایی دلیل کافی برای تعویض یک قطعه مشخص نیست.
کاهش شتاب یا افت توان خودرو
اگر خودرو برای افزایش سرعت با مشکل مواجه میشود، همیشه نباید موتور را عامل اصلی بدانیم. خرابی مبدل گشتاور یا فرسودگی مجموعه کلاچها میتواند مانع انتقال صحیح قدرت موتور به چرخها شود. در این حالت ممکن است هنگام شروع حرکت از پشت چراغ قرمز، خودرو با مکث و تاخیر شتاب بگیرد یا هنگام حرکت در سربالایی عملکردی ضعیف و سنگین داشته باشد. کاهش شتاب در برخی موارد پیش از خرابی کامل گیربکس ظاهر میشود و میتواند هشداری برای بررسی و عیب یابی سیستم انتقال قدرت باشد.
راه حل پیشنهادی: اگر عیب یابی، خرابی مبدل گشتاور یا فرسودگی کلاچها را تایید کند، ممکن است توربین، پک کلاچ یا سایر قطعات آسیب دیده نیاز به تعمیر یا تعویض داشته باشند. تشخیص دقیق علت افت توان قبل از تعویض قطعات ضروری است.
نکات مهم نگهداری از گیربکس که باید بدانید
برای اینکه خودرو عملکرد خوبی داشته باشد و هزینههای اضافی تعمیر روی دستتان نگذارد، رعایت این هشت نکته ساده برای نگهداری از گیربکس توصیه میشود. برای کسب اطلاعات بیشتر به صفحه روشهای افزایش عمر گیربکس اتوماتیک مراجعه نمایید.
گرم کردن موتور پیش از حرکت
قبل از شروع رانندگی، بهتر است اجازه دهید موتور خودرو چند دقیقه گرم شود. در غیر این صورت، خودرو با روغن سرد گیربکس شروع به حرکت میکند و گیربکس برای انجام وظیفه خود تحت فشار بیشتری قرار میگیرد. وارد کردن چنین فشاری برای گیربکس مناسب نیست، به خصوص در ماههای سرد سال که دمای هوا بسیار پایین است.
همچنین تا زمانی که گیربکس به دمای مناسب نرسیده، از شتابگیری سریع و فشار زیاد روی پدال گاز خودداری کنید. مدت زمان لازم برای گرم شدن گیربکس میتواند حدود ۵ تا ۲۰ دقیقه باشد. البته در خودروهای جدیدتر، ممکن است گرم شدن موتور تنها به حدود ۳۰ ثانیه زمان نیاز داشته باشد.
توجه به لاستیک زاپاس یا لاستیکهای نامتناسب
از رانندگی طولانیمدت با لاستیک زاپاس، لاستیک کوچک یا لاستیکی با اندازه و مشخصات متفاوت از سایر چرخها خودداری کنید. رانندگی در چنین شرایطی میتواند باعث فرسودگی زودهنگام گیربکس شود و ایمنی شما و سرنشینان خودرو را نیز به خطر بیندازد.
اگر لاستیک خودرو پنچر شده است، باید در اولین فرصت آن را با لاستیک مناسب جایگزین کنید. با این حال، ممکن است به دلایلی مانند نداشتن بودجه کافی یا بسته بودن تعمیرگاه، تعویض لاستیک بلافاصله امکانپذیر نباشد. در چنین شرایطی بهتر است خودرو را در محلی امن متوقف کنید تا امکان نصب لاستیک مناسب فراهم شود.
بررسی سالانه گیربکس
به عنوان بخشی از برنامه نگهداری گیربکس، بهتر است سالانه خودرو را نزد یک مکانیک متخصص ببرید تا گیربکس از نظر نشتی روغن، صداهای غیرعادی و سایر مشکلات احتمالی بررسی شود. این کار میتواند به افزایش طول عمر گیربکس کمک کند. همچنین سطح روغن گیربکس را به صورت منظم بررسی کنید و در صورت پایین بودن سطح آن، مقدار روغن مورد نیاز را اضافه کنید. اگر متوجه صداهای غیرعادی یا رفتارهای متفاوت خودرو شدید، بررسی آن را به تعویق نیندازید. تشخیص زودهنگام مشکل میتواند از هزینههای بیشتر و نگرانیهای ناشی از خرابی جدی گیربکس جلوگیری کند.
شست و شوی دورهای گیربکس
گیربکس یکی از مهمترین بخشهای خودرو است و برای عملکرد صحیح آن باید سرویس و نگهداری مناسبی انجام شود. یکی از روشهای نگهداری از گیربکس، شست و شوی دورهای آن است که در این منبع تقریبا سالی یک بار پیشنهاد شده است. احتمال دارد این سرویس به عنوان بخشی از فرایند بازرسی گیربکس انجام شود. در شست و شوی گیربکس، روغن قدیمی خارج شده و روغن جدید جایگزین آن میشود. این کار به تمیز ماندن گیربکس و عملکرد روانتر آن کمک میکند و میتواند از بروز برخی مشکلات در آینده جلوگیری کند.
اگر مطمئن نیستید که گیربکس خودروی شما به شست و شو نیاز دارد یا خیر، بهتر است با یک تعمیرکار متخصص مشورت کنید. تعمیرکار میتواند وضعیت خودرو را بررسی کرده و مشخص کند که انجام این سرویس ضروری است یا خیر. همچنین میتوانید برای اطلاع از زمان مناسب سرویس، دفترچه راهنمای خودرو را بررسی کنید؛ زیرا برنامه سرویس گیربکس ممکن است بر اساس نوع خودرو متفاوت باشد. برای کسب اطلاعات بیشتر به صفحه سرویسهای دورهای گیربکس اتوماتیک مراجعه نمایید.
انتخاب روغن مناسب گیربکس
استفاده از روغن مناسب برای گیربکس اهمیت زیادی دارد. ریختن روغن نامناسب میتواند آسیبهای جدی به گیربکس وارد کند و حتی باعث افزایش دما و در نهایت خرابی آن شود. بنابراین برای انتخاب روغن صحیح، دفترچه راهنمای خودرو را بررسی کنید یا از یک تعمیرکار متخصص کمک بگیرید.
روغنهای گیربکس انواع مختلفی دارند و هرکدام برای سیستم انتقال قدرت خاصی طراحی شدهاند. برای مثال، روغن مورد استفاده در گیربکسهای اتوماتیک با روغن مخصوص گیربکسهای دستی یکسان نیست. پس از مشخص شدن نوع صحیح روغن، انتخاب برند مناسب نیز اهمیت دارد. کیفیت روغنها و سازگاری آنها با گیربکسهای مختلف یکسان نیست و برخی محصولات ممکن است برای خودروی شما مناسبتر باشند.
بررسی منظم سطح و وضعیت روغن گیربکس
گیربکس از مجموعهای پیچیده از قطعات مختلف تشکیل شده و روغن گیربکس برای عملکرد صحیح این قطعات ضروری است. با گذشت زمان، روغن ممکن است خاصیت خود را از دست داده و به مواد آلوده شود که این وضعیت میتواند مشکلات مختلفی ایجاد کند. به همین دلیل، سطح و وضعیت روغن گیربکس باید به صورت منظم بررسی شود و در صورت نیاز، روغن تعویض شود.
- هنگام بررسی روغن گیربکس، باید به موارد زیر توجه داشته باشید:
- سطح پایین روغن: میتواند نشانه وجود نشتی در سیستم باشد.
- رنگ تیره روغن: وضعیت طبیعی محسوب نمیشود. روغن گیربکس در حالت عادی باید رنگ قرمز روشن داشته باشد.
تعویض فیلتر گیربکس
اگر گیربکس خودروی شما دارای فیلتر روغن است، تعویض منظم آن را در برنامه سرویس خودرو قرار دهید. فیلتر مناسب به حفظ سلامت گیربکس کمک میکند و با وجود اهمیت آن، بسیاری از مالکان خودرو تعویض این قطعه را فراموش میکنند. نحوه تعویض فیلتر بسته به نوع خودرو و ساختار گیربکس متفاوت است. این منبع به طور کلی تعویض فیلتر را هر ۳۰ ماه توصیه میکند؛ با این حال، بهتر است زمان دقیق تعویض را بر اساس دستور عمل سازنده خودرو تعیین کنید.
سرویس سیستم خنک کننده
عملکرد صحیح سیستم خنک کننده موتور میتواند روی سلامت گیربکس نیز تاثیر بگذارد. اگر سیستم خنککاری به درستی کار نکند، ممکن است به مرور مشکلات دیگری برای گیربکس ایجاد شود. برای مثال، پایین بودن بیش از حد سطح مایع خنک کننده میتواند باعث افزایش دمای موتور و داغ شدن بیش از حد آن شود. این وضعیت ممکن است آسیبهای جدی مانند تاب برداشتن سرسیلندر و حتی آسیب به گیربکس ایجاد کند. در شرایط بسیار شدید، افزایش بیش از حد دما حتی میتواند خطر آتشسوزی را به همراه داشته باشد.
سوالات متداول
جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد خرابیهای گیربکس اتوماتیک و تعمیرات آن به صفحه سوالات متداول مراجعه نمایید.
رانندگی با گیربکس خراب چه پیامدهایی دارد؟
ادامه رانندگی با گیربکس معیوب میتواند در نهایت باعث از کار افتادن خودرو و ماندن آن در مسیر شود؛ به خصوص اگر گیربکس ناگهان خلاص شود و دیگر نتواند نیرو را به چرخها منتقل کند. علاوه بر این، بسته به نوع و شدت خرابی، ممکن است سایر قطعات خودرو نیز آسیب ببینند. برای جلوگیری از بیشتر شدن خسارت، بهتر است گیربکس معیوب در سریعترین زمان ممکن بررسی و در صورت نیاز تعمیر یا تعویض شود.
خرابی گیربکس چگونه برطرف میشود؟
روش تعمیر به نوع خرابی بستگی دارد. برخی مشکلات گیربکس با تعمیر یک قطعه در محل یا بهروزرسانی نرمافزار سیستم کنترل برطرف میشوند. اما اگر خرابی به بخشهای داخلی گیربکس مربوط باشد، معمولا باید گیربکس بازسازی و تعمیر اساسی شود یا در صورت امکانپذیر نبودن تعمیر، تعویض شود. از آنجا که بسیاری از نمایندگیها و تعمیرگاههای عمومی خدمات بازسازی تخصصی گیربکس را انجام نمیدهند، برای تعمیر اساسی گیربکس معمولا مراجعه به یک مرکز تخصصی تعمیر گیربکس گزینه مناسبتری است.

نظرات و سوالات خود را ثبت کنید