نحوه چک کردن روغن گیربکس اتوماتیک شاید در نگاه اول کمی سخت به نظر برسد، اما با رعایت چند نکته و انجام مراحل به صورت صحیح، می‌توان وضعیت روغن را تا حد زیادی بررسی کرد. ما در ادامه روش چک کردن سطح روغن، شرایط مناسب برای اندازه‌گیری و نکاتی که هنگام بررسی رنگ، بو و وضعیت روغن باید به آن‌ها توجه شود را توضیح می‌دهیم. البته روش بررسی در همه خودروها یکسان نیست و برخی گیربکس‌ها فاقد میله اندازه‌گیری هستند. به همین دلیل، رعایت دستور عمل مخصوص هر گیربکس اهمیت زیادی دارد و اندازه‌گیری نادرست می‌تواند باعث تشخیص اشتباه یا تنظیم نامناسب سطح روغن شود.
اهمیت روغن در گیربکس اتوماتیک
روغن گیربکس یکی از عوامل مهم در عملکرد صحیح خودرو است. این روغن با روان کاری قطعات متحرک، اصطکاک میان آن‌ها را کاهش می‌دهد و از فرسایش قطعات جلوگیری می‌کند. همچنین به خنک شدن گیربکس کمک کرده و مانع افزایش بیش از حد دمای آن می‌شود. وجود روغن سالم و باکیفیت، عملکرد روان گیربکس و تعویض صحیح دنده‌ها را به همراه دارد و در نتیجه تجربه رانندگی بهتری ایجاد می‌کند. روغن سالم همچنین به تمیز ماندن بخش‌های داخلی گیربکس کمک می‌کند و میزان سایش قطعات را کاهش می‌دهد.
رنگ روغن گیربکس
رنگ روغن گیربکس یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای بررسی وضعیت آن است. روغن سالم در حالت طبیعی شفاف است، اما برای اینکه بتوان آن را از سایر سیالات خودرو تشخیص داد، معمولا با رنگ قرمز تولید می‌شود. روغن گیربکس در ابتدای استفاده اغلب قرمز روشن است و با افزایش کارکرد، به تدریج تیره‌تر می‌شود. تغییر رنگ از قرمز روشن به قرمز تیره یا آجری در اثر استفاده و گذشت زمان می‌تواند طبیعی باشد. با این حال، تیره شدن بیش از حد روغن گیربکس نیاز به توجه دارد. زمانی که رنگ روغن از حالت قرمز خارج شده و به قرمز مایل به قهوه‌ای تغییر می‌کند، بهتر است وضعیت روغن و گیربکس بررسی شود و در صورت نیاز، سرویس یا تعویض روغن انجام گیرد.
اگر روغن گیربکس ظاهری سوخته داشته باشد و رنگ آن به قهوه‌ای بسیار تیره یا مشکی برسد، نباید این نشانه را نادیده گرفت. چنین تغییری می‌تواند در اثر قرار گرفتن روغن در دمای بالا، اکسید شدن یا فرسودگی شدید ایجاد شود. ادامه استفاده از روغن نامناسب ممکن است عملکرد گیربکس را تحت تاثیر قرار دهد؛ بنابراین در این شرایط، بررسی تخصصی گیربکس اهمیت زیادی دارد.
اگر روغن حالت کدر، مات یا شیری پیدا کرده باشد، باید علت این تغییر مشخص شود. ورود رطوبت یا آب به مدار روغن، وجود آلودگی و ذرات معلق و در برخی شرایط مخلوط شدن بیش از حد روغن با هوا می‌توانند ظاهر آن را تغییر دهند؛ بنابراین، هنگام بررسی روغن گیربکس تنها به میزان آن توجه نکنید؛ رنگ، شفافیت و ظاهر روغن نیز اطلاعات مهمی درباره شرایط داخلی گیربکس در اختیار شما قرار می‌دهند. مشاهده رنگ غیرطبیعی یا تغییر محسوس در ظاهر روغن، دلیل مناسبی برای انجام بررسی تخصصی و جلوگیری از آسیب‌های احتمالی است.
بوی روغن گیربکس
بوی روغن گیربکس می‌تواند یکی از نشانه‌های مهم برای بررسی وضعیت آن باشد. روغن گیربکس سالم معمولا بوی ملایم و طبیعی روغن دارد و در برخی محصولات ممکن است کمی رایحه شیرین احساس شود. برای مقایسه بهتر، می‌توان بوی روغن تازه و استفاده نشده را بررسی کرد تا تفاوت آن با روغن کارکرده مشخص شود.
با افزایش عمر روغن و قرار گرفتن آن در معرض حرارت، کیفیت و بوی آن نیز تغییر می‌کند. اگر هنگام بررسی روغن گیربکس، به خصوص روی میله اندازه‌گیری، بوی سوختگی به مشام برسد، احتمال داغ شدن بیش از حد روغن یا وجود ایراد در عملکرد گیربکس وجود دارد و بهتر است خودرو توسط تعمیرکار متخصص بررسی شود.
بوی سوختگی روغن گیربکس زمانی هشداردهنده‌تر است که هم‌زمان رنگ روغن نیز به قهوه‌ای تیره یا سیاه تغییر کرده باشد. مشاهده این دو نشانه در کنار یکدیگر می‌تواند به فرسودگی شدید روغن، اکسید شدن آن بر اثر حرارت بالا یا بروز مشکل در اجزای داخلی گیربکس اشاره داشته باشد. در چنین شرایطی، بررسی تخصصی گیربکس و وضعیت روغن برای جلوگیری از آسیب‌های بیشتر ضروری است.
علائم خرابی روغن گیربکس
برخی نشانه‌ها می‌توانند نشان دهند که روغن گیربکس فرسوده شده، کیفیت خود را از دست داده یا سطح آن کاهش یافته است. برای کسب اطلاعات بیشتر به صفحه علائم خرابی گیربکس اتوماتیک مراجعه نمایید.
مهم‌ترین این علائم عبارت‌اند از:
- تغییر رنگ روغن به قرمز تیره یا قهوه‌ای
- ایجاد بوی خفیف سوختگی
- شنیده شدن صدای زوزه از گیربکس
- حرکت نکردن خودرو یا نیاز به افزایش فشار پدال گاز برای شروع حرکت
- لغزش دنده‌ها هنگام تعویض
- افزایش غیرعادی دمای گیربکس که ممکن است باعث روشن شدن چراغ چک موتور یا هشدار دمای گیربکس شود
- شنیده شدن صدای ساییدگی یا خردشدگی از گیربکس
- مشاهده براده‌های فلزی در روغن گیربکس
- مشاهده آثار نشتی روغن در زیر خودرو
اگر هر یک از این نشانه‌ها را مشاهده کردید یا از زمان سرویس دوره‌ای و تعویض روغن گیربکس خودرو گذشته است، بهتر است وضعیت روغن را در اسرع وقت بررسی کنید. در صورت فرسوده یا نامناسب بودن روغن، تعویض آن می‌تواند به حفظ عملکرد صحیح گیربکس کمک کند.
همچنین ممکن است سازنده خودرو برای گیربکس، سرویس‌هایی مانند تعویض کامل روغن، شست و شوی سیستم یا سایر اقدامات دوره‌ای را در کیلومتر مشخصی توصیه کرده باشد؛ بنابراین، برای تعیین زمان و روش صحیح سرویس، بهتر است دستور عمل‌های سازنده خودرو را در نظر بگیرید.
روش‌های بررسی روغن گیربکس اتوماتیک
رانندگی با روغن گیربکس فرسوده و یا کمتر از حد استاندارد باعث کاهش روان کاری و خنک کاری قطعات داخلی می‌شود و می‌تواند به چرخ دنده‌ها، ساعت گیربکس و سایر اجزا آسیب بزند؛ بنابراین، لازم است سطح و وضعیت روغن گیربکس به صورت دوره‌ای بررسی و در صورت نیاز، روغن به میزان مناسب اضافه یا تعویض شود.
بررسی با میله اندازه‌گیری
در خودروهای مجهز به میله اندازه‌گیری می‌توان از این روش برای چک کردن روغن گیربکس استفاده کرد:
خودرو را روی سطح صاف و محکم پارک کنید: خودرو باید روی سطحی کاملا صاف و هموار قرار داشته باشد. قرار گرفتن خودرو روی شیب یا سطح ناصاف می‌تواند باعث شود مقدار روغن گیربکس به درستی اندازه‌گیری نشود. پس از پارک کردن، ترمز دستی را بکشید تا خودرو هنگام بررسی حرکت نکند.
خودرو را روشن کنید: در بسیاری از خودروها، بررسی سطح روغن گیربکس باید در دمای کاری مناسب انجام شود. به همین دلیل، معمولا لازم است خودرو را حدود پنج دقیقه روشن نگه دارید تا روغن در بخش‌های مختلف گیربکس گردش کند و به دمای مناسب برسد. با این حال، بهتر است بلافاصله پس از یک رانندگی طولانی سطح روغن را بررسی نکنید؛ زیرا دمای گیربکس ممکن است بیش از حد بالا رفته باشد. افزایش دما باعث انبساط روغن می‌شود و می‌تواند عددی نادرست در اختیار شما قرار دهد.
محل میله اندازه‌گیری روغن گیربکس را پیدا کنید: میله اندازه‌گیری روغن گیربکس معمولا داخل یک لوله باریک قرار دارد و با یک درپوش یا دسته مشخص قابل شناسایی است. محل دقیق آن ممکن است در خودروهای مختلف متفاوت باشد، بنابراین بهتر است پیش از شروع کار، محل آن را در دفترچه راهنمای خودرو پیدا کنید.
میله اندازه‌گیری را داخل محل مخصوص قرار دهید: درست مانند میله اندازه‌گیری روغن موتور، میله روغن گیربکس را به آرامی داخل لوله مخصوص وارد کنید. اگر هنگام پایین بردن میله احساس کردید با یک قطعه فلزی برخورد کرده‌اید، بیشتر فشار ندهید؛ زیرا ادامه دادن این کار ممکن است به بخش‌های داخلی گیربکس آسیب وارد کند.
میله را تمیز کنید: میله را بیرون بیاورید و روغن موجود روی آن را با یک دستمال یا پارچه تمیز و بدون پرز پاک کنید. تمیز کردن میله باعث می‌شود در مرحله بعد، سطح واقعی روغن را با دقت بیشتری بررسی کنید.
محدوده استاندارد سطح روغن را مشخص کنید: برای اطلاع از مقدار مناسب روغن، به دفترچه راهنمای خودرو مراجعه کنید. با توجه به اطلاعات سازنده می‌توانید محدوده صحیح سطح روغن را روی میله اندازه‌گیری مشخص کنید تا مرجع مناسبی برای بررسی‌های بعدی داشته باشید. در برخی خودروها سطح استاندارد روغن به دمای گیربکس وابسته است؛ بنابراین ممکن است لازم باشد اندازه‌گیری در دماهای مشخص انجام شود تا محدوده صحیح روی میله مشخص شود.
میله را دوباره وارد کنید و سطح روغن را بررسی کنید: پس از مشخص شدن محدوده استاندارد، میله را دوباره تا انتها در جای خود قرار دهید و سپس بیرون بیاورید. اگر روغن روی میله و در محدوده تعیین شده قرار داشته باشد، سطح روغن مناسب است.
اگر میزان روغن کمتر از حداقل استاندارد باشد، باید روغن مناسب و مورد تایید سازنده را به مقدار لازم اضافه کنید. برای جلوگیری از پر شدن بیش از حد، روغن را به تدریج اضافه کرده و هر بار سطح آن را مجددا بررسی کنید.
درپوش محل سرویس را ببندید: پس از اطمینان از مناسب بودن سطح روغن، میله اندازه‌گیری و درپوش محل سرویس را به درستی در جای خود قرار دهید تا از ورود آلودگی و ایجاد نشتی جلوگیری شود.
بررسی بدون میله اندازه‌گیری
برخی خودروها به میله اندازه‌گیری روغن گیربکس مجهز نیستند. در این خودروها معمولا سطح روغن از طریق پیچ بازدید و پیچ پرکن بررسی می‌شود.
محل گیربکس و پیچ‌های آن را پیدا کنید: در ابتدا محل گیربکس و دو پیچ مربوط به آن را پیدا کنید. یک پیچ برای پر کردن یا اضافه کردن روغن و پیچ دیگری برای بررسی سطح روغن در نظر گرفته شده است. محل این پیچ‌ها در خودروهای مختلف یکسان نیست و ممکن است در قسمت کناری یا پایین پوسته گیربکس قرار داشته باشند؛ بنابراین، پیش از باز کردن آن‌ها، دستور عمل تعمیراتی خودرو را بررسی کنید.
خودرو را روی سطح صاف پارک کنید: خودرو را روی یک سطح صاف و محکم قرار دهید و اطمینان حاصل کنید که در حالت پارک قرار دارد. موتور را روشن بگذارید، مگر اینکه دستور عمل سازنده روش دیگری را مشخص کرده باشد. صاف بودن خودرو اهمیت زیادی دارد؛ زیرا قرار گرفتن آن روی شیب می‌تواند نتیجه بررسی سطح روغن را تغییر دهد.
اجازه دهید گیربکس به دمای کاری مناسب برسد: خودرو را روشن نگه دارید تا روغن در سیستم گردش کرده و به دمای استاندارد برسد. دمای روغن هنگام بررسی بسیار مهم است و باید مطابق محدوده اعلام شده توسط سازنده باشد. در صورت دسترسی، می‌توان از ابزار اسکن دما یا دستگاه دیاگ برای بررسی دقیق دمای گیربکس استفاده کرد. از گرم شدن بیش از حد گیربکس نیز جلوگیری کنید؛ زیرا افزایش دما باعث انبساط روغن و ایجاد خطا در اندازه‌گیری می‌شود.
در صورت نیاز خودرو را بالا ببرید: اگر برای دسترسی به پوسته گیربکس نیاز به بالا بردن خودرو دارید، از جک و پایه‌های استاندارد استفاده کنید و خودرو را کاملا تراز نگه دارید. بهتر است هر دو سمت خودرو به گونه‌ای بالا بروند که خودرو در حالت افقی باقی بماند؛ در غیر این صورت، سطح روغن به درستی قابل ارزیابی نخواهد بود.
ظرف تخلیه را زیر پیچ بازدید قرار دهید: یک ظرف مناسب زیر پیچ بازدید قرار دهید و سپس با استفاده از ابزار مناسب، پیچ را به آرامی باز کنید. اگر روغن داغ است، از دستکش و تجهیزات ایمنی مناسب استفاده کنید تا از سوختگی جلوگیری شود.
خروج روغن را بررسی کنید: پس از باز کردن پیچ بازدید، میزان و وضعیت روغنی که خارج می‌شود را بررسی کنید. در همین مرحله می‌توانید رنگ، غلظت و بوی روغن را نیز ارزیابی کنید. تیره یا سیاه شدن روغن، تغییر غلظت یا ایجاد بوی سوختگی می‌تواند نشانه فرسودگی یا آلودگی روغن باشد.
اگر مقدار کمی روغن از محل پیچ بازدید خارج شود، ممکن است سطح روغن بیش از حد بالا باشد. در این حالت اجازه دهید خروج روغن متوقف شود و سپس پیچ را دوباره ببندید. اگر هیچ روغنی خارج نشد، احتمال پایین بودن سطح روغن وجود دارد و باید مرحله بعد را انجام دهید.
پیچ بازدید را دوباره ببندید: اگر سطح روغن مناسب باشد و نیازی به اضافه کردن روغن نباشد، پیچ بازدید را به درستی در جای خود ببندید و از محکم بودن آن برای جلوگیری از نشتی اطمینان حاصل کنید.
پیچ پرکن را باز کنید: در صورت پایین بودن سطح روغن، پیچ پرکن را که اغلب در قسمت بالایی یا کناری پوسته گیربکس قرار دارد، باز کنید. سپس با استفاده از قیف یا شلنگ مناسب، روغن توصیه شده توسط سازنده را در مقادیر کم اضافه کنید.
خروج روغن از پیچ بازدید را بررسی کنید: هنگام اضافه کردن روغن، محل پیچ بازدید را زیر نظر داشته باشید. زمانی که روغن از سوراخ بازدید شروع به خارج شدن کرد، معمولا نشان می‌دهد سطح روغن به محدوده مناسب رسیده است. در این مرحله نباید روغن بیشتری اضافه کنید؛ زیرا پر کردن بیش از حد گیربکس می‌تواند مشکل‌ساز شود.
پیچ‌های بازدید و پرکن را ببندید: پس از اطمینان از مناسب بودن سطح روغن، هر دو پیچ بازدید و پرکن را در جای خود نصب کنید. میزان سفت کردن پیچ‌ها باید مطابق گشتاور توصیه شده توسط سازنده باشد تا از نشتی روغن و مشکلات بعدی جلوگیری شود.
زمان مناسب برای بررسی روغن گیربکس
دانستن زمان مناسب برای بررسی روغن گیربکس، نقش مهمی در حفظ عملکرد روان و صحیح خودرو دارد. در شرایط زیر بهتر است سطح و وضعیت روغن گیربکس را بررسی کنید:
هنگام سرویس‌های دوره‌ای خودرو
یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای اطمینان از مناسب بودن سطح روغن گیربکس، بررسی آن در برنامه سرویس‌های دوره‌ای گیربکس اتوماتیک خودرو است. بسیاری از سازندگان توصیه می‌کنند روغن گیربکس در فواصل مشخص، معمولا حدود 50 تا 95 هزار کیلومتر، بررسی شود. البته این بازه ممکن است با توجه به نوع خودرو و گیربکس متفاوت باشد؛ بنابراین بهتر است دستور عمل‌های دفترچه راهنمای خودرو را در اولویت قرار دهید. جدول زیر بازه‌های معمول تعویض روغن گیربکس را در شرایط رانندگی عادی و سخت نشان می‌دهد:
| نوع گیربکس | بازه تعویض روغن در شرایط معمول رانندگی | بازه تعویض روغن در شرایط سخت رانندگی |
| اتوماتیک | ۹۶٬۰۰۰ تا ۱۶۱٬۰۰۰ کیلومتر | حدود ۴۸٬۰۰۰ کیلومتر |
| دستی | ۴۸٬۰۰۰ تا ۹۶٬۰۰۰ کیلومتر | حدود ۲۴٬۰۰۰ کیلومتر |
| CVT | ۴۸٬۰۰۰ تا ۸۰٬۰۰۰ کیلومتر | حدود ۳۲٬۰۰۰ تا ۴۸٬۰۰۰ کیلومتر |
این اعداد، بازه‌های عمومی و رایج برای تعویض روغن گیربکس هستند و ممکن است با توجه به برند، مدل، سال ساخت و نوع دقیق گیربکس متفاوت باشند؛ بنابراین، برای تعیین دقیق زمان تعویض روغن، همیشه توصیه‌های درج شده در دفترچه راهنمای خودرو را در اولویت قرار دهید.
پیش از سفرهای طولانی
اگر قصد دارید مسافت زیادی را با خودرو طی کنید، بهتر است پیش از حرکت سطح و وضعیت روغن گیربکس را بررسی کنید. این کار می‌تواند احتمال بروز مشکلات غیرمنتظره گیربکس در طول سفر و دور از تعمیرگاه را کاهش دهد.
در صورت مشاهده علائم خرابی
اگر خودرو در تعویض دنده دچار مشکل می‌شود، دنده از حالت درگیر خارج می‌شود یا هنگام تعویض دنده صداهای غیرعادی به گوش می‌رسد، ممکن است سطح روغن پایین باشد یا روغن کیفیت و شرایط مناسبی نداشته باشد. بررسی سریع روغن در چنین شرایطی می‌تواند از تشدید آسیب‌های احتمالی جلوگیری کند.
پس از حمل بار سنگین
حمل بار زیاد یا یدک کشیدن تریلر فشار بیشتری به گیربکس وارد می‌کند و می‌تواند باعث افزایش دمای روغن و کاهش کیفیت آن شود؛ بنابراین پس از چنین شرایطی، بررسی وضعیت روغن می‌تواند به شناسایی مشکلات احتمالی کمک کند.
مشاهده نشتی روغن
نشتی روغن یکی از مشکلات رایج گیربکس است. اگر متوجه لکه‌ها یا تجمع مایع قرمز، قهوه‌ای یا تیره رنگ در زیر خودرو شدید، باید سطح روغن و محل نشتی را بررسی کنید. ادامه رانندگی با سطح پایین روغن می‌تواند به قطعات داخلی گیربکس آسیب برساند.
سوالات متداول
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد تعمیر گیربکس‌های اتوماتیک، می‌توانید به صفحه سوالات متداول مراجعه نمایید.
چگونه بفهمیم سطح روغن گیربکس پایین است؟
برای تشخیص پایین بودن سطح روغن گیربکس چند روش وجود دارد. یکی از روش‌ها بررسی مستقیم مقدار روغن با استفاده از میله اندازه‌گیری، در خودروهای مجهز به آن، است. همچنین می‌توان با توجه به علائم و نشانه‌های عملکردی خودرو، احتمال کمبود روغن گیربکس را تشخیص داد.
گیربکس اتوماتیک به چه مقدار روغن گیربکس احتیاج دارد؟
مقدار روغن گیربکس به نوع خودرو و نوع سرویس بستگی دارد. برای تکمیل سطح روغن، فقط به اندازه‌ای اضافه کنید که سطح آن به محدوده استاندارد برسد. اما در تعویض کامل، ظرفیت گیربکس‌ها متفاوت است و ممکن است از حدود ۸ تا بیش از ۲۰ لیتر باشد. مقدار دقیق را باید از دفترچه راهنمای خودرو مشخص کرد.
نظرات و سوالات خود را ثبت کنید